mail: info{at}45dimpatras.gr

Μιχάλης Δερτούζος - Ο προφήτης της πληροφορικής

Ο διακεκριμένος έλληνας καθηγητής στο Τεχνολογικό Ιδρυμα Μασαχουσέτης άφησε την τελευταία του πνοή στη Βοστώνη, τον Αύγουστο του 2001 στα 64 του χρόνια, από πνευμονικό οίδημα συγκλονίζοντάς μας με την απουσία του. Επί ένα τέταρτο του αιώνα στάθηκε δάσκαλος των λαμπρότερων μυαλών της πληροφορικής και έδωσε μορφή και στόχο στις ιδέες τους. Πότισε ανεξίτηλα συνειδήσεις με την αγάπη του για το κοινωνικό σύνολο και άφησε πίσω του έργο αξιόλογο.
Η ρημαγμένη από την Κατοχή και τον εμφύλιο πόλεμο Αθήνα του 1950 έμοιαζε σκηνικό παράταιρο για ένα 13χρονο αγόρι που καβαλούσε ένα ποδήλατο με... πανιά. Οσοι γνώριζαν βεβαίως ότι ήταν γιος του ναυάρχου Δερτούζου χαμογελούσαν με κατανόηση. Ο μικρός αυτός είχε μεγαλώσει σε καταδρομικά και υποβρύχια μαθαίνοντας την αλφαβήτα σχεδόν ταυτόχρονα με τα σήματα Μορς. Είχε ήδη φτιάξει τον δικό του... ραδιοφωνικό σταθμό! Επαναστάτης χωρίς όρια; Οχι ακριβώς. Απλώς, όπως έλεγε αργότερα σε μια συνέντευξη, «ανοιγόκλεινε» για χρόνια σαν διακόπτης μεταξύ του προτύπου ενός πειθαρχικού και θρησκευόμενου πατέρα και μιας καλλιτεχνικής και ανεξάρτητης φύσης, αυτής της λαμπρής πιανίστριας μητέρας του. Μόνο πολύ αργότερα, δήλωσε, κατάφερε να φέρει αυτά τα δύο σε αρμονική σύγκλιση.

Πέρασε τη δεύτερη πενταετία της ζωής του μέσα στην άγρια πείνα της Κατοχής, με τον πατέρα του στην Αίγυπτο, να μετράει κάθε πρωί τους νεκρούς της καθώς πήγαινε στο δημόσιο σχολείο. Από την Δ' δημοτικού εγγράφηκε στο Κολλέγιο Αθηνών. Ανόρεχτος στην αρχή, πέρασε τρεις χρονιές με κακούς βαθμούς στα μαθηματικά και στην έκθεση. Το άγριο σήκωμα από τις τιράντες του καθηγητή Μαθηματικών τον νουθέτησε διά παντός. Εγινε αστέρι στα μαθηματικά και με το απολυτήριο του λυκείου κέρδισε το 1954 μια υποτροφία του Ιδρύματος Φουλμπράιτ για την Αμερική. Εχοντας διαβάσει ένα άρθρο για «μηχανικά ποντίκια» είχε ήδη αποφασίσει ότι η τεχνολογία θα φώτιζε το μέλλον του. Ο στόχος του έγινε από τότε το ΜΙΤ, το λαμπρότερο τεχνολογικό πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης. Η υποτροφία που κέρδισε στα 17 του δεν ήταν για τη Βοστώνη αλλά για το επαρχιώτικο Οζαρκς του Αρκανσο. Πήγε και... μέθυσε από το αμερικανικό όνειρο της δεκαετίας του '50. Φοιτητής Ηλεκτρολογίας στο εκεί κολέγιο δεν βρήκε πολλά αγόρια με κατανόηση για τις ιδέες του περί πολιτικής αρετής αλλά πολλά κοριτσόπουλα που τρελαίνονταν να μάθουν ελληνικούς χορούς. * Από την αφάνεια στα ουράνια
Τα κατάφερε να ανταποκριθεί αφού ταξίδεψε 200 μίλια ως τον πλησιέστερο έλληνα... παπά που του τους έμαθε. Πήρε το πτυχίο του στα τρία χρόνια και σύντομα διακρίθηκε ως ερευνητής. Δούλεψε με επιτυχία, δημιούργησε αρκετές ευρεσιτεχνίες και έγινε διευθυντής Ερευνών αλλά ο στόχος τον περίμενε. Υπέβαλε αίτηση για διδακτορικό στο ΜΙΤ, επιλέχθηκε και το ολοκλήρωσε σε τρία χρόνια. Το 1964 έγινε μέλος της ακαδημαϊκής κοινότητας του ΜΙΤ και ξεκίνησε ένα πειραματικό μάθημα ηλεκτρολογίας που συνδύαζε τον ως τότε αναλογικό κόσμο με τον πρωτοεμφανιζόμενο ψηφιακό. Από πατέντα σε πατέντα, από αναγνώριση σε αναγνώριση, στήνει το 1968 την εταιρεία Computek που κατασκευάζει τις πρώτες γραφικές οθόνες υπολογιστών και... παντρεύεται. Η εταιρεία μεγαλώνει, φθάνει τα 120 άτομα προσωπικό, γεννιέται το πρώτο από τα δύο παιδιά του... αλλά οι οθόνες τιμώνται 12.000 δολάρια η μία, η αγορά είναι δύσκολη και οι ακαδημαϊκές υποχρεώσεις τον «τραβάνε από το μανίκι». Η λύση δίνεται όταν το 1974 του προτείνουν να αναλάβει το Εργαστήριο Επιστήμης Υπολογιστών του ΜΙΤ, το περίφημο ως σήμερα LCS, οπότε και την πουλάει. Η συνέχεια ήταν μια διαρκής πτήση στο όνειρο. Ο Μιχάλης Δερτούζος αποδεικνύεται όχι μόνο ικανότατος μάνατζερ αλλά και εξαιρετικός οραματιστής και υλοποιητής ιδεών. Αγκαλιάζει κάθε σπινθηροβόλο μυαλό, το στηρίζει και του δίνει διεξόδους ­ αναμειγνύοντας, όπως ο ίδιος έλεγε, την τεχνολογία και τον ανθρωπισμό σε μια σαλάτα ώσπου να πετύχει. Η πρώτη συμβουλή που δίνει σε κάθε καινούργιο συνεργάτη του στο εργαστήριο είναι άλλωστε εξόχως ελληνική: «Με το ένα χέρι να αγγίζεις τ' άστρα και με το άλλο να ανακατεύεις τη λάσπη». Οι «επιτυχημένες συνταγές» του σύγχρονου Ηφαίστου γίνονται περιώνυμες, με ηχηρότερη αυτήν του εφευρέτη του Διαδικτύου, του Tim Berners Lee. Οπως δηλώνει ο ίδιος ο Lee, «χωρίς τον Μιχάλη ίσως δεν θα υπήρχε www. Οι δικές μου ιδέες ήταν σκόρπιες και άτακτες. Ο Δερτούζος τούς έδωσε στόχο και μορφή, αυτός έκανε όσα χρειάζονταν για να πιάσουν τόπο και να γίνουν αποδεκτές». Εμπνεόμενος από την κοινοκτημοσύνη της αρχαίας ελληνικής αγοράς, ο συμπατριώτης μας τον βοήθησε να κρατήσει την τεχνολογία του Διαδικτύου ελεύθερη. Παρόμοια μάγια έκανε για απίστευτα πολλούς. Η Αμερική τού το αναγνώρισε και ο Δερτούζος έγινε σύμβουλος αμερικανών προέδρων, σύμβουλος αργότερα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, σύμβουλος και της χώρας μας επί Ανδρέα Παπανδρέου. Φίλος στενός του αντιπροέδρου Αλ Γκορ και του αφεντικού της Microsoft Μπιλ Γκέιτς, κινδύνεψε πέρυσι να εμπλακεί στη γνωστή δικαστική διαμάχη. Είχε μόλις λάβει χορηγία 20 δισ. δολαρίων από τον Γκέιτς για το μεγαλεπήβολο έργο του LCS «Oxygen», που στοχεύει να κάνει τον υπολογιστή τον καλύτερο και πιο διακριτικό φίλο του ανθρώπου, απαραίτητο και αφανή, όπως το οξυγόνο. Ο Γκέιτς τού ζήτησε να καταθέσει υπέρ του στο δικαστήριο και ο Δερτούζος δέχθηκε υπό τον όρο να μη γνωρίζουν οι δικηγόροι του τι θα καταθέσει και να μη λάβει καμία ανταμοιβή. Τελικά από την κατάθεσή του των έξι ωρών συνήγοροι και κατήγοροι άντλησαν επιχειρήματα εξίσου. Ενώ οι δικαστές εξεπλάγησαν από την εντιμότητά του, κάποιοι έσπειραν ψιθύρους για την ακεραιότητα του καθηγητή. Ο συμπατριώτης μας έχασε για πρώτη φορά το πασίγνωστο χιούμορ του και απάντησε ελληνικότατα: «Κανένας ως τώρα δεν αγόρασε τον Μιχάλη Δερτούζο ­ και όποιος βρεθεί να το πει αυτό θα του κόψω τα πόδια!». Και το εννοούσε. Οσοι θυμούνται την κόντρα του με τη CIA, το 1997, για τη δημοσίευση ή μη του αλγορίθμου κρυπτογράφησης RSA ­ μολονότι η χρηματοδότηση του LCS προερχόταν κατά 61% από την κυβέρνηση των ΗΠΑ ­ το προσυπογράφουν. * Ο πλούτος του ανθρώπου
Ο Μιχάλης Δερτούζος έφυγε πλούσιος. Πλούσιος υπό τη σωκράτεια λογική, του ανθρώπου που διήγε αεί διδασκόμενος. Πλούσιος γιατί μεθούσε από τα αμέτρητα ξενύχτια του παρέα με την πληροφορική, γιατί είχε το σκαρί του να πλέει στον Ατλαντικό, τη 12κύλινδρη BMW του για να κυνηγάει τις σκέψεις του, τον τόρνο και την πλάνη του για να δουλεύει το ξύλο, το άλλο χόμπι του. Πλούσιος γιατί του αρκούσαν η καλή μουσική και η επίσκεψη στην Ελλάδα για να ξανανιώσει. Πλούσιος γιατί πρόσφατα, το 1998, ερωτεύθηκε ξανά, παντρεύτηκε ξανά (μια φλαουτίστρια αυτή τη φορά) και έγινε παππούς. Πλούσιος γιατί είχε παντού φίλους, είχε κερδίσει τον σεβασμό όλων και οι ακαδημίες των δύο πατρίδων του τον είχαν αναγορεύσει άξιο μέλος τους. Ο πλούτος που μας άφησε είναι απίστευτος. Σχηματικά είναι απανθισμένος στα οκτώ βιβλία του, με πιο πρόσφατο την «Ανολοκλήρωτη επανάσταση». Στην ουσία είναι κατατεθειμένος παντού γύρω μας, σε όποια ηλεκτρονική συσκευή και υπηρεσία διευκολύνει τη ζωή μας. Ακόμη περισσότερο, είναι συμπυκνωμένος στην επιταγή που μας άφησε για έναν Νέο Διαφωτισμό, το σμίξιμο της τεχνολογίας με τον ανθρωπισμό. Ενα κέλευσμα βαθύτατα ελληνικό στη φιλοσοφία του, μια ειλικρινής κραυγή αγωνίας για το μέλλον μας που τόσο ποιητικά διατύπωσε στο τελευταίο βιβλίο του: «Η ανθρωπότητα έκανε ένα τεράστιο λάθος όταν πριν από 300 χρόνια διαχώρισε την τεχνολογική εξέλιξη από τη φιλοσοφία και τον ανθρωπισμό... Πρέπει να ξυπνήσουμε, να ακούσουμε μέσα μας και να αφουγκραστούμε ιδιαίτερα τα πιο απόμακρα κομμάτια του διασπασμένου είναι μας... Η επανένωση δεν είναι εύκολη. Αξίζει όμως να γίνει ο διηνεκής στόχος μας. Ας διορθώσουμε το σφάλμα του Διαφωτισμού και ας κοιτάξουμε ξανά εκστατικοί το ηλιοβασίλεμα, τον τροχό και ό,τι μπορεί να βρίσκεται πίσω τους». ΥΓ.: Αντί για άνθη στην κηδεία του Μ. Λ. Δερτούζου η οικογένειά του ζήτησε από τους πάμπολλους φίλους του σε όλον τον κόσμο να στείλουν ενίσχυση στο Κολλέγιο Αθηνών που τόσο αγάπησε.

 Εχει πει:

Για την πληροφορική
" Αν αφήσουμε την Κοινωνία της Πληροφορίας στις δυνάμεις της αγοράς, οι πλούσιοι θα αγοράζουν υπολογιστές, θα γίνονται παραγωγικότεροι και πλουσιότεροι, ενώ οι φτωχοί που δεν μπορούν να το κάνουν θα μένουν στάσιμοι... Πρέπει λοιπόν να παρέμβουμε με βοήθεια για χρονικό φάσμα τουλάχιστον 15 χρόνων (σε κάθε φτωχό έθνος). Δεν με ενδιαφέρει το εργαστήριό μου να ασχολείται με πράγματα που απλώς είναι ενδιαφέροντα αλλά με τεχνολογία που είναι χρήσιμη στον άνθρωπο. Εδώ και 40 χρόνια οι άνθρωποι προστρέχουν στις ανάγκες των μηχανών. Είναι καιρός οι υπολογιστές να νοιαστούν για το τι θέλουν οι άνθρωποι. Για το όραμά του
Οραματίζομαι έναν νέο χώρο εργασίας, τα Κέντρα Εργασίας. Το να τηλε-εργάζεσαι από το σπίτι δεν είναι εύκολο ή παραγωγικό με τα μωρά στην αγκαλιά. Επίσης δεν συμφέρει οικονομικά ο ακριβός εξοπλισμός που απαιτείται. Φαντασθείτε όμως ένα κτίριο σε εξαίρετο περιβάλλον, ας πούμε πλάι σε μια λίμνη του Νιου Χαμσάιρ, με όλον τον εξοπλισμό και υπερταχεία σύνδεση στο Internet... Φεύγετε το πρωί, αφήνετε τα παιδιά σας στον παράπλευρο παιδικό σταθμό του Κέντρου και μπαίνετε μέσα να δουλέψετε για ανθρώπους που εδρεύουν στο Τόκιο, στο Σαν Φρανσίσκο κ.α. Αν μου ζητούσαν να επανασχεδιάσω το πρόγραμμα σπουδών ενός πολυτεχνείου, θα προσπαθούσα να το ευαισθητοποιήσω ως προς την ανθρώπινη ύπαρξη. Π.χ., θα έπαιρνα ένα κρίσιμο θέμα, όπως αυτό της διαφύλαξης των προσωπικών δεδομένων, και θα ρωτούσα: "Σε ποια άλλη ιστορική περίοδο είχαμε παρόμοιο πρόβλημα;". Ετσι θα οδηγούσα σε ένα τεχνολογικό περιστατικό όπου η νομιμοφροσύνη έρχεται σε σύγκρουση με την αλήθεια και θα έβλεπα την εξέλιξη. Για τη γνώση
Οταν η διαδικασία της μάθησης αντιμετωπίζεται μόνο ως ένα σετ εξετάσεων στον υπολογιστή ή ένα μάθημα πολυμέσων, τότε ως εκπαιδευτικός κινδυνεύεις να επιτύχεις λιγότερα ενώ κάνεις περισσότερα. Χωρίς αμφιβολία ο αριθμός των τρανζίστορ στα μικροκυκλώματα συνεχίζει να αυξάνεται εκθετικά. Αλλά τα κυκλώματα και τα συστήματα χρησιμοποιούνται από ανθρώπους ­ και τότε η εκθετική ανάπτυξη σταματάει. Εχει μήπως κάνει ο επεξεργαστής κειμένου ­ το λογισμικό που τρέχει μέσα από εκατομμύρια τρανζίστορ ­ τους ανθρώπους να παράγουν κείμενα ανώτερα από αυτά του Σωκράτη, του Καρτέσιου ή του Λάο Τζου;. Βάλε σε μια σαλατιέρα τις πιο προχωρημένες τεχνολογικές ιδέες που φαντάζεσαι (το κομμάτι της τρέλας). Πρόσθεσε την καλύτερή σου αίσθηση για το τι θα είναι χρήσιμο στον άνθρωπο (το κομμάτι της λογικής). Αρχισε να ανακατεύεις και αν είσαι τυχερός κάτι θα ξεπροβάλει που θα μοιάζει κατάλληλο και για τα δύο. Αρπαξέ το και προχώρα καθ' ότι ο καλύτερος τρόπος να προβλέπεις το μέλλον είναι να το χτίζεις.... Για την επικοινωνία
Στα καινούργια στελέχη μου λέω: Ο υψηλός δείκτης ευφυΐας και μόνο δεν με εντυπωσιάζει. Η συνεργατικότητα, ο χαρακτήρας, η συμπόνια, η ευγένεια, ναι. Δείξτε μου τι μπορείτε να κάνετε για να βοηθήσετε την ανθρωπότητα!. Η φωνητική επικοινωνία με τα μηχανήματα είναι βασική ανάγκη. (...) Θα ήθελα να ρίχνω χειροβομβίδα όποτε συναντώ ένα από αυτά τα συστήματα αυτόματης τηλεφωνίας που σου ζητούν να επιλέγεις αριθμούς για να κατευθύνουν την επικοινωνία. Δεν είναι ανθρώπινη επικοινωνία. Οι σημερινοί υπολογιστές που πλασάρονται ως "φιλικοί στον χρήστη" μου θυμίζουν χιμπατζήδες που τους φόρεσαν ιατρική ρόμπα και παριστάνουν τον χειρουργό! Οι άνθρωποι θέλουν μηχανές χρηστικές όσο και το αυτοκίνητο. Ποιος θα αγόραζε ένα φορτηγάκι που θα του ζητούσε να διαβάσει 600 σελίδες για να μάθει να το οδηγεί;. Ο Μπιλ Γκέιτς λέει ότι οι αγοραστές και οι πωλητές θα τα βρουν μόνοι τους (στο Διαδίκτυο), χωρίς ενδιάμεσο. Εγώ σκέφτομαι διαφορετικά.
Νομίζω ότι θα υπάρξει τεράστιος όγκος πληροφοριοσκουπιδιών και θα χρειαστούμε πλήθος πληροφοριοεργατών και ενδιαμέσων για να τα βγάλουμε πέρα. "
πηγή:Το ΒΗΜΑ

Η ιστοσελίδα αποτελεί προσφορά στους μαθητές του Δημοτικού σχολείου
Σας ευχαριστούμε που συμβάλετε ώστε να γίνει καλύτερο το 45dimpatras.gr